.:: استان اصفهان-اماکن تاریخی و دیدنی استان ::.

معرفی اماکن دیدنی و تاریخی اصفهان

کاخ چهلستون

طرح اولیه کاخ چهلستون به فرمان شاه عباس اول، به صورت یک عمارت و به منظور انجام امور دیوانی و تفریحی در دولتخانه صفوی در قرن یازدهم ه.ق احداث گردید اما طرح نهایی کاخ به صورت امروزی در زمان شاه عباس دوم و به سال 1057 ه.ق انجام پذیرفت. در این سال بود که این کاخ با حضور جمعی از صاحب منصبان و بزرگان ایرانی و خارجی تحت عنوان عمارت تشریفات افتتاح گردید. از جمله الحاقات بنا در دوره شاه عباس دوم می توان به مکانهایی چون: سالن های اضلاع شمالی و جنوبی، ایوان و تالار آیینه با 20 ستون و استخر طویلی در ضلع شرقی و روبروی ایوان ستون دار کاخ اشاره نمود. از ویژگی های بسیار مهم کاخ چهلستون می توان به وجود نقاشی های بسیار زیبای هنرمند عصر صفوی رضا عباسی اشاره نمود که به سبک مینیاتور ایرانی ، دیوارهای تالارهای کاخ را تزئین نموده است. هر یک از این نقاشی ها بیانگر دوره ای از حوادث تاریخی در دوران صفوی و افشاریه است که می توان از آن جمله به مجلس پذیرایی شاه طهماسب از همایون پادشاه هند، نبرد چالدران مابین شاه اسماعیل و سلطان سلیم خان امپراطور عثمانی ، مجلس پذیرایی شاه عباس اول از فرمانروای ترکستان ولی محمد خان ، مجلس پذیرایی شاه عباس دوم از فرمانروای ترکستان ندر محمد خان، جنگ کرنال مابین نادرشاه افشار و محمد شاه گورکانی پادشاه هند و نبرد شاه اسماعیل اول با شیبک خان ازبک اشاره نمود.

شایان ذکر است که دو تصویر جنگهای چالدران و کرنال از الحاقات تزئینات این بنا پس از دوران صفوی است که مطابق با شواهد موجود توسط «آقا صادق نقاش» در عصر قاجار به تصویر کشیده شده است. همچنین در بخشی از کاخ برخی نقاشی های متعلق به آنژل و لوگار دو نقاش هلندی که در دوران شاه عباس دوم به ایران و اصفهان آمده بودند به چشم می خورد.
در قسمت تحتانی دیوارهای تالار اصلی نیز نقاشی هایی از شخصیت های تخیلی جهت تزئین بنا به تصویر کشیده شده است.
وجه تسمیه این بنا به چهلستون به دلیل کثرت و تعداد ستون های آن است که در ایران تعدد و کثرت را بیشتر با عدد چهل بیان می نمایند و برخی نیز بر این عقیده اند که انعکاس ایوان ستون دار در آب استخر مقابل کاخ ، مفهوم چهل ستون را پدیدار می نماید.
کاخ چهلستون در دوران حضور ظل السلطان فرزند ناصرالدین شاه قاجار در اصفهان دچار آسیبهای جدی گردید ، بگونه ای که بسیاری از تزئینات آن خصوصا در تالار ستون دار از میان رفت.
با این حال در سال 1327 خورشیدی با حمایت مسئولین وقت و همت فرهنگ دوستان اصفهان به موزه تبدیل شد و هم اینک بخشی از آثار به جای مانده از دوره های مختلف تاریخی به ویژه در دوره صفوی در معرض دید عموم قرار گرفته است.

عالی قاپو

قدمت این بنای عظیم به ابتدای قرن یازدهم ه.ق باز می گردد و از نظر معماری و کاربرد هنرهای تزئینی در نوع خود بی نظیر است. درباره وجه تسمیه این کاخ می توان چنین عنوان نمود که این نام تقلیدی از دو کلمه باب عالی یعنی کاخ سلطان عثمانی در استانبول بوده است. همچنین محققین می نویسند به دلیل نصب در حرم حضرت علی ( ع ) در ورودی آن ،این کاخ به در عالی، آستان علی و عالی قاپو شهرت یافته است.

این کاخ در شش طبقه بنا گردیده و در دوران سلطنت شاه عباس اول به عنوان مقر اداری و حکومتی و همچنین به عنوان ورودی دولتخانه صفوی مورد استفاده قرار می گرفته است. سپس در دوره سلطنت شاه عباس دوم با الحاق ایوان ستون دار وسایر طبقات، به عنوان محل پذیرایی از سفرای خارجی نیز مورد استفاده قرار می گرفت. تزئینات دیوارها و سقف تالارهای این کاخ، اثر نقاشان معروف عصر صفوی نظیر رضا عباسی و شاگردان وی است.

از جمله بخشهای شاخص این بنا ، تالار موسیقی آن است که با تزئینات نقاشی و مقرنس های میان تهی آراسته شده است.
از جاذبه های منحصر به فرد این بنا، می توان به حوض زیبایی از جنس مس در وسط ایوان اشاره نمود که بر جذابیت ایوان در هنگام برگزاری مراسم های پذیرایی می افزود.

در مجاورت عمارت عالی قاپو بنائی دیگر موجود است که به نام توحید خانه معروف بوده و به نظر می رسد از الحاقات عالی قاپو بشمار می رفته و محل استقرار دروایش و صوفیان عصر صفوی بوده است. نمای گنبد بیرونی این بنا از آجر می باشد.

مدرسه چهار باغ

مسجد و مدرسه چهارباغ از جمله آثار ارزشمند اواخر عصر صفوی در اصفهان است.بنای این مسجد که مدرسه مادرشاه نیز خوانده می شود در زمان حکومت شاه سلطان حسین صفوی و در سال 1116 هجری قمری آغاز گردید.وجه تسمیه این مسجد به نام چهارباغ به این دلیل است که در امتداد محور چهار باغ واقع شده و علت نامیده شدن آن به نام مدرسه مادر شاه نیز بدان علت است که مادر شاه سلطان حسین صفوی عایدات چند کاروانسرا و بازار پیرامون آن را وقف مدرسه نموده بود.

این بنا از نظر معماری به صورت چهار ایوانی بوده و از بخش های گوناگونی چون سردری رفیع و با شکوه و همچنین هفده طاق نما به صورت دو طبقه از جنس آجر در دو طرف در ورودی تشکیل یافته است .سر در اصلی مسجد با کاشی های معرق و ظریف تزئین یافته ومچنین مقرنس کاری های پرنقش و نگار و کتیبه های مختلف بر زیبایی و عظمت این بنا افزوده است.در سر در این مدرسه، کتیبه ای به چشم می خورد که با خط نستعلیق سفید بر زمینه کاشی لاجوردی تاریخ 1122 هجری قمری را نشان می دهد و توسط عبدالرحیم جزایری یکی از خطاطان برجسته اواخر عصر صفوی نگارش یافته است.پ

مدرسه چهارباغ دارای دو دهانه در سر در ورودی است که با کاشی های فیروزه ای تزئین یافته اند،همچنین بر روی دو پایه سنگ مرمری سر در،گلدانی زیبا ایجاد شده در طرفین آن دو سکو از جنس سنگ مرمر نفیس به چشم می خورد.از جمله ویژگی های منحصر به فرد این مسجد درهای بسیار نفیس آن است که دارای تزئینات بسیار زیبایی ازجنس طلا و نقره می باشد.

بر روی دو لنگه این در به خط نستعلیق و به صورت برجسته اشعاری توسط محمد صالح اصفهانی نگاشته شده است.ازویژگی های دیگر این در، کاربرد هنر قلمزنی بر روی صفحات طلا و نقره است که به صورت استادانه ای انجام پذیرفته است.مساحت این مدرسه در حدود 12000 متر مربع بوده که در چهار طرف صحن اصلی آن تعداد 121 حجره بنا شده است که دارای تزئینات بسیار زیبایی می باشد .در صحن اصلی این مسجد درختان بسیاری وجود دارد که از میان آنها نهری با نام فرشادی عبور می نماید.حجره هایی که در دو طرف صحن ایجاد شده، از دوران صفوی تا به امروز اختصاص به سکونت طلاب علوم دینی داشته است.اکثر این حجره ها دارای نقشه یکسانی می باشند به گونه ای که هر یک دارای یک اتاق نشیمن در جلو و قسمتی تحت عنوان صندوقخانه در عقب و قسمتی نیز به نام بالا خانه می باشد.در جلوی هر کدام از این حجره ها ایوان زیبا ئی که دارای طراحی ساده و در عین حال زیبایی می باشد قرار گرفته است .گنبد این مسجد پس از گنبد مسجد شیخ لطف اله از جمله زیباترین گنبد های اصفهان از نظر تزئینات کاشی کاری به شمار می رود.

جبهه شمالی مسجد دارای ایوانی با دهانه نسبتاً عریض و ارتفاع زیاد است و در جبهه مقابل آن بنای گنبدخانه و مناره های ایوان جنوبی قرار دارند.کتیبه فوقانی داخل گنبد به خط عبدالرحیم جزایری نگاشته شده است.امروزه طلاب علوم دینی در این مدرسه که با نام مدرسه علمیه امام جعفر صادق (ع) خوانده می شود به آموزش علوم دینی مشغول می باشند لذا همانگونه که عنوان گردید حجره های آن همانند دوره صفوی مکانی برای اقامت طلاب به شمار می رود و گردشگران مشتاق نیز می توانند همزمان از این مسجد با شکوه بازدید نمایند .

پل خواجو

پل خواجو از جمله زیباترین پل های تاریخی جهان به شمار می رود و در عصر شاه عباس دوم صفوی در محور شرقی شهر اصفهان و به سال 1060ه.ق بنا شده است.
این پل دارای 133 متر طول و 12 متر عرض بوده و دارای 21 دهانه است. در بخش میانی این پل و در دو طرف ، عمارتی هشت ضلعی بنا شده است که بیگلر بیگی ( عمارت بزرگان، خان خانان ) یا شاه نشین خوانده می شود و از معماری ارزشمند و تزئینات زیبایی برخوردار بوده و نقوش و طرح های طلاکاری شده بر زیبایی آن افزوده است.

شاه عباس دوم برخی اوقات به همراه اهل حرم و یا صاحب منصبان و میهمانان داخلی و خارجی در این عمارت مستقر می گردید و اجرای مراسم های مختلف نظیر نوروز و جشن آب پاشان را به تماشا می نشست. این پل دارای مهتابی های زیبایی نیز در دوطرف می باشد. شایان ذکر است این پل به گونه ای طراحی شده که از آن به عنوان سد و آب بند نیز برای اهداف و مصارف گوناگون استفاده می شده است.
این پل علاوه بر نام خواجو ، با نامهای دیگری نظیر پل شاهی، پل گبرها، پل بابا رکن الدین و پل شیراز نیز خوانده می شده است.

سی وسه پل

پل الله وردیخان بزرگترین پل بر روی رودخانه زاینده رود و به طول 300 متر و عرض 14 متر است و در قرن یازدهم هجری قمری ( هفدهم میلادی ) به دستور الله وردیخان سپهسالار ارتش صفوی بنا گردید. با احداث این پل محور چهارباغ از سمت شمال به جنوب و باغ هزار جریب اتصال می یافت که این نکته در نهایت با عث توسعه شهر به سمت جنوب می گردید.

این پل با نامهای زنده رود و جلفا نیز خوانده می شده و امروزه به دلیل اینکه در بخش تحتانی دارای سی و سه چشمه می باشد، در محاورات عامیانه به سی و سه پل نیز مشهور است.
از جمله مهمترین مراسم های تاریخی که در کنار این پل انجام می گردید ، جشن آبریزگان ( آب پاشان ) بود که در تیرماه و زمانی که آب در بستر رود به حداقل می رسید، توسط مردم انجام می شد. همچنین ارامنه جلفا نیز در عصر صفوی مراسمی مذهبی را تحت عنوان خاج شویان در کنار این پل برگزار می کرده اند.

زاینده رود

حوضه آبریز زاینده رود با مساحت 41503 کیلومتر مربع از کوه های پربرف و باران کوهرنگ و زردکوه بختیاری تغذیه شده و رودخانه زاینده رود را که تأمین کننده عمده آبهای سطحی و زیرزمینی استان به شمار می آید تشکیل می دهد. این رودخانه به عنوان رگ حیاتی استان و بزرگ ترین رودخانه مرکزی ایران با عبور از دره های پرپیچ و خم زاینده رود به سد زاینده رود ریخته و پس از مشروب نمودن دشت ها و ارضی کشاورزی شهرستان های چادگان ، نجف آباد، لنجان، مبارکه، خمینی شهر، فلاورجان و اصفهان از غرب به شرق با شیب ملایمی در فاصله 125 کیلومتری شرق اصفهان به باتلاق گاوخونی منتهی می شود.

هشت بهشت

کاخ هشت بهشت در عصر صفوی و به فرمان شاه سلیمان صفوی ( صفی دوم ) در سال 1669 میلادی و در میان باغی بزرگ و زیبا به نام بلبل به شکل هشت وجهی بنا گردیده است

محققین واژه هشت بهشت را به صورت های گوناگونی تعبیر نموده اند. اما منطقی ترین تفسیر در مورد این نام « هشتی » یا ورودی بهشت است.این کاخ در دو طبقه و بر روی یک کرسی با ازاره سنگی بنا شده و ترکیب احجام و فضاهای آن به گونه ای ترتیب یافته که هیچ بخشی از بنا از نظر شکل و تزئینات شبیه دیگری نیست.

محوطه مرکزی، بخش اصلی بنا را تشکیل داده و دارای پلانی هشت ضلعی است که از حیث تزئینات داخلی باترین بخش بنامحسوب می شود.اتاق های پیرامون محوطه مرکزی و راهروها دارای تزئینات بسیار دلپذیری اند اما در طول گذشت زمان دچارآسیب های فراوانی شده اند.این کاخ دارای چهار ایوان در اطراف خود است.
در این ایوانها ستونهایی تعبیه شده که ارتفاع آنها از سطح زمین تا سقف حدود 14 متر است.کاخ هشت بهشت در دوره قاجار به خصوص در دوران فتحعلی شاه و مسعود میرزا ظل السلطان حاکم اصفهان مورد دخل و تصرفاتی قرار گرفته به گونه ای که بخشی از شیوه معماری و تزئینات دچار تغییراتی شده است.

مسجد حکیم

در ضلع شرقی خیابان حکیم جنب بازار رنگرزان و مقابل مقبره حاج آقای کلباسی مسجدی با 8000 هزار متر مربع ساخته شده که حکیم نامیده می شود. در این مکان ابتدا مسجد جامعی به نام جورجیر که به مناسبت نام آن محل بود بدستور وزیر دانشمند خاندان بویه یعنی صاحب این عباد ساخته شد. از عظمت این مسجد همین بس که مناره ای به بلندی صد متر داشته است که در حفاظت و نگهبانی از شهر نیز از آن استفاده می کرده اند ولی در حمله خانمان سوز مغول یا بعد از آن در دوره تیموری این مسجد و مناره تخریب گشت و به جز سردری که هنوز پابرجاست از آن چیزی باقی نمانده است البته مسجد کنونی که از نظر بزرگی و شکوه به مرتبه اولی نمی رسد توسط حکیم داوود خان ملقب به تقرب خان طبیب مخصوص شاه عباس دوم صفوی بنا گردید. داستانی که درباره وی بیان می دارند بدین گونه است که اطرافیان حکیم داوود خان بر علیه اش دسیسه می کنند و او برای در امان ماندن به کشور هندوستان می گریزد و پس از مدتی طبابت در این دیار به مال و ثروتی هنگفت دست یافت سپس از روی خیر خواهی دستور به ساخت مسجد کنونی در محل خرابه های مسجد دیلمی میدهد و چون مکان مسجد قبلی وقف بوده و در آن دخل و تصرفی صورت نداده بودند لذا کار ساختمان مسجد از سال 1067 ه.ق آغاز شد و تا سال 1073 یعنی در طول شش سال به دست استاد علی بیک بناء اصفهانی بنا گردید البته این مسجد نیز مانند دیگر مساجد اسلامی در در دوران صفوی به سبک اصفهانی وبه صورت چهار ایوانی ساخته شده و دارای چهار در ورودی واقع در ضلع غربی، شرقی، شمالی و شمال شرقی می باشد همچنین ساختمان آن با تزئینات فراوان کاشی کاری همراه با خطوط اسلیمی و حقدایی و کتیبه هایی با مضامین آیات قرآنی، احادیث، روایت و .... مزین گشت بیشتر کاشی کاری های این مسجد به صورت معقلی بوده و کتیبه های آن نیز به دست محمد رضا امامی و محمد باقر شیرازی دو خوشنویس عهد صفوی نگاشته شده است.
یکی از کتیبه هایی که معرف نام بانی مسجد و پادشاه معاصر است اشعاری در سردر شرقی مسجد می باشد که با این ابیات آغاز می شود:

در ایام سریر آرائی خاقان گردون تخت                                 سلیمان زمان عباس ثانی سایه یزدان
چنین از غیب ملهم شد حکیم کاردان داوود                             بیای تخت هند آمد خطاب او تقرب خان
که بی تاخیرمی باید روان شد سوی اصفاهان                          یکی مسجد تو چون گلزار داوودی نهی بنیان
به سعی کارفرمایی بنا شد اندر این دوران
خجسته مسجدی چون عالم تجرید روحانی                             مصفا معبدی خاطر گشا چون شیوه احسان
به تاریخ بنا واضح نوشت این تازه مصرع را                         مقام کعبه دیگر شد از داوود اصفاهان

هم اکنون سر در شمالی این مسجد که در بارندگی سال 1333 ه.ش از زیر اندود کاه گل نمایان گشت و قدمت اصلی مسجد قدیمی را مشخص نمود در حال بازسازی و مرمت است تا علاقه مندان به تاریخ و معماری از این مسجد و سردر بازدید نمایند و استفاده ببرند.

میدان امام

منارجنبان

بنای معروف منارجنبان متعلق به قرن هشتم ه.ق بوده و بر روی مقبره عمو عبدالله گارلادانی، از دانشمندان و عالمان دینی قرن هشتم ه.ق بنا شده است.

ساختمان این مقبره پس از مرگ عمو عبدالله در سال 716 ه.ق و در دوران حکومت ایلخانان مغول بنا شده است. بنا بر اسناد موجود در اواخر دوره صفوی دو مناره به این بنا الحاق گردیده که هر کدام از سطح زمین 17 متر ارتفاع دارند. این دو مناره بگونه ای بنا شده که در قسمت تحتانی خود به بنای مقبره به طور کامل متصل اند و همین نکته باعث ایجاد پدیده ای شبیه به دیاپازون یا تشدید گردیده است. بگونه ای که در صورت صعود برفراز مناره ها و تکان دادن یکی از مناره ها، نیروی وارده بر دیواره مناره باعث لرزش مناره دوم و کل سازه معماری می گردد. و همین نکته باعث ایجاد جذابیت خاصی در منارجنبان گردیده و وجه تسمیه این بنا نیز به دلیل لرزش مناره های آن است.

بازار اصفهان

از لحاظ لغوی بازار به معنای جایی برای خرید وفروش کالا ها و اجناس مختلف می باشد و از زمان های دور محل داد و ستد های عمومی مردم را بازار می گفتند از اوان پیدایش بازارها محورهای ارتباطی بین فضاهای شهری بهتر شکل گرفتند و بازارهای اصلی و دائمی در هر شهر به طور معمول در امتداد مهمترین را ه و اصلی ترین محور شهر که از دروازه شهر شروع و تا مرکز آن ادامه می یافت شکل گرفتند.

به عبارت دیگر بازارها یک راه پر تردد بودند که اماکی تجاری و تولیدی در کنار آن ساخته می شدند البته نسبت به موقعیت جغرافیایی هر محل بازارها به طرق مختلفی پدید می آمدند مثلا در شهرهای کویری و گرم بازارها به صورت مسقف و سرپوشیده ساخته می شدند تا سایبانی برای عابران داخل بازار باشند یا در مناطق سردسیری بازارها روباز شکل می گرفتند تا گرما و حرارت خورشید مسیر رهگذران را گرم کند.

پروفسور روبرت جغرافی دان و خاور شناس آلمانی می گوید مجموعه بازار یا سوق یکی از بزرگترین دست آوردهای بزرگ دوران اسلامی به شمار می آید و اتصال بازارهای جدید به شبکه اصلی و قدیمی چنان استادانه صورت گرفته که در طول چهار قرن هنوز قسمت های قدیمی تر بازار از رونق نیفتاده است بازارها شامل ارکان و اجزایی هستند که مختصرا به آنها می پردازیم 1ـ راسته که مسیر اصلی بازار را تشکیل می دهد 2ـ رسته که به معنای وجود اصناف و مشاغل مختلف در راسته بازار می باشد 3ـ دالان جزئی از بازار است که در آن کالاهای متفاوت فروخته می شود 4ـ خانباز یا کالفباز به مکانی برای تولید و آهار روی اجناس و مواد خام است 5ـ همچنین سرایا سرایخان محلی برای فروش و عرضه کالاها می باشد و تیمچه نیز جایی است که در آن یک رسته شغلی به عمده یا خرده فروشی می پردازند و عمدتا مسقف ساخته می شود علاوه بر این ها حجره ها، مساجد، قهوه خانه ها و مدارس و شفاخانه ها نیز از دیگر ارکان تشکیل دهنده بازارها هستند در کشور ما خصوصا در شهر تاریخی اصفهان بدلیل پایتختی در ادوار مختلف و قرار گرفتن در مسیر شاهراه اقتصادی همچنین مبادلات تجاری بسیاری که در آن شهر صورت می گرفت بازارهای متعددی ساخته شده اند که از آن جمله می توان به بازار قیصریه اشاره نمود.

کلیسای وانک

کلیسای وانک یا آمنا پرکیج نام کلیسایی است در محله جلفای اصفهان. این کلیسا از کلیساهای تاریخی ارمنیان اصفهان می‌باشد و در زمانشاه عباس دوم ساخته شده‌است. وانک در زبان ارمنی به معنی کلیسای جامع است .
ارامنه بعد از کوچ بزرگ یعنی در سال ۱۶۰۵ به دستور شاه عباس دوم به اصفهان آورده شدند. آنها از بدو ورود شروع به ساختن محل زندگی کردند و در وهلهٔ اول کلیساها را بنا کردند. ارامنه مردمانی بودند که مذهب برایشان اهمیت بسیاری داشت. پس این باعث می‌شد که محلی برای دعا و راز و نیاز با خدای خود داشته باشند. اولین آنها کلیسای وانک بود. وانک اولین بار در سال ۱۶۰۴ ساخته شد که البته این بنا خیلی کوچک‌تر از بنای فعلی و با وسعت کم ساخته شد .

۵۰ سال بعد از ساخت اولیه به خواست و تشویق خلیفه وقت داویراول (خلیفه شخصی است روحانی که ازدواج نمی‌کند و امور ارامنه در دست اوست این شخص از ارمنستان و یا لبنان که رئوس مذهبی ارامنه هستند انتخاب شده وبه نقاط مختلفی که ارامنه ساکن هستند فرستاده می‌شود) این مکان ویران شده و جای آن بنایی با طرحی شکوهمند و عظیم ساخته می‌شود. ساخت این مکان ۹ سال به طول می‌انجامد و در سال ۱۶۶۴ در زمان سلطنت شاه عباس دوم به اتمام می‌رسد. این مکان را برای تعلیم راهبان و اسکان خلیفه بنا می‌کنند

این کلیسا و یا دیر آمناپرگیچ (ناجی همگان) در جنوب اصفهان در محلهٔ جلفا یعنی در میدان بزرگ این محله واقع است. بنای عظیم و برج ساعت آن از فاصلهٔ دور مشخص است با ایرن این بنا با ذوق و سلیقهٔ مردمان این منطقه بیشتر آشنا می‌شویم مردمانی که خاک خود را رها کرده وبه سرزمین غریب آورده شدند و اثری چنین زیبا خلق کرده‌اند. این بنا دو در ورودی دارد که در اصلی دری چوبی بزرگ است که مردم از آن رفت و آمد می‌کنند. سر در این ورودی منظره‌ای از داخل دیر با کاشی لاجوردی و خاکستری مزین شده بالای تصویر به خط ارمنی این چنین نوشته شده «دیر ناجی همگان محلی برای راهبان». بعد از ورود دالانی وجود دارد که در دو طرف دالان دو اتاق وجود دارد که قبلاً در آن اتاق‌ها به امور مربوط به ارامنه رسیدگی می‌کردند؛ ولی در حال حاضر یکی به عنوان مغازه‌ای کوچک و دیگری به عنوان اتاق نگهبانی از انها استفاده می‌شود. دالان به سمت پلکان ورودی می‌رود. در سمت راست پلکان برج ناقوس واقع است. در زیر این برج دو قبر وجود دارد؛ این قبرها متعلق به سربازی ارمنی و دیگری متعلق به پیشوای ارمنی است. این برج ۳۸ سال بعد از بنای اصلی دیر ساخته شده‌است. هزینهٔ آن را تاجری ارمنی به اسم هوانجان جمالیان متقبل گشته‌است

در سمت راست این بنا (برج ناقوس) کتیبه‌ای بزرگ به رنگ آبی مشخص است و دور آن را سنگهای صلیبی احاطه کرده‌اند این سنگهای صلیبی به زبان ارمنی (خاچ کارم نام دارند یعنی همان سنگ صلیبی) این سنگها یا خاچ کارها از کلیساهای ویران شدهٔ جلفا به این مکان آورده شده و در این دیوار نصب شده‌اند. در قسمت سمت چپ برج ناقوس بنای یاد بودی چشم بیننده را به طرف خود جلب می‌کند این بنای یاد بود، یاد بودی از قتل عام ارامنه‌است که در سال هزار و نه صد و پانزده به دست ترکان عثمانی صورت گرفته هر ساله در این مکان در روز بیست و سه آوریل مراسم برگذار می‌شود که مردم (ارامنه) جمع شده و شمع روشن می‌کنند و یاد شهدای ارمنی را گرامی می‌دارند .

کوه آتشگاه

بنای آتشگاه، کهن ترین بنای تاریخی اصفهان از روزگار آبادانی این سرزمین در دوران پیش از اسلام است. این بنا برفراز تپه ای منفرد در غرب شهر اصفهان واقع شده است.

ساختمان اصلی آتشگاه بنای استوانه ای شکل است که بر اساس مطالعات باستان شناسی، تاریخ احداث آن به پیش از دوران مادها یعنی به دوران ایلام باستان باز می گردد.
امروزه با صعود بر فراز کوه آتشگاه و در کنار این آتشکده خاموش می توان جلوه زیبایی از باغْ شهر اصفهان را در ساحل زاینده رود مشاهده نمود.

آبشار نیاسر

این مجموعه از جمله مهمترین محلهای تاریخی _ فرهنگی شهر نیاسر و حتی کشور بوده و از چند عنصر اصلی از جمله آبشار ، مسیر پله ها از پای آبشار تا پای کوشک ، سنگها و بستر آبشار ، درختان و گیاهان موجود در اطراف آن تشکیل شده است و می توان در صورت ساماندهی مناسب جهت بهره برداری از آن استفاده کرد .
. در کنار آبشار یکی از ورودیهای غار قرار دارد و ارتفاع از پای آبشار تا قسمتی که از آنجا آب پایین می ریزد 25 متر و از پای آبشار تا عمارت کوشک 53 متر می باشد .

در مسیرآب 13 آسیاب وجود داشت . 3 آسیاب در کنار آبشار بوده که تخریب شده است ، یکی از آسیابها که هم اکنون نیز فعال می باشد در پای آبشار قرار گرفته است و از آسیابهای دیگر جز بقایای کمی به جا نمانده است .

آبشار نیاسر از چشمة تالار ( اسکندریه ) واقع در کنار چارتاقی سرچشمه می گیرد به گونه ای که دو سوم آب چشمه به سمت آبشار و از آنجا به دشتهای نیاسر و یک سوم آن به محلة نو میرود . آب جاری شده از آبشار به بعضی از مزرعه های اطراف از جمله مزرعه خاتون ، دولت آباد ، سیف آباد و یرقون نیز می رسد . البته پیشتر که آب بیشتر بوده به سمت مزرعة سورآباد هم می رفته است .ولی به علت کم شدن آب چشمه دسترسی آب به این مزرعه منتفی می باشد .
آنگونه که از از بقایای خزه های قدیمی و آبراهه های موجود و همچنین گفته های اهالی محل مشخص می شود مسیر آب در قدیم عوض شده است . آبی که از آبشار پایین می ریزد در فصل پاییز کمترین و در فصل زمستان بیشترین مقدار را داراست . به دلیل پدیده های انحلال سنگ آهک توسط جریانهای زیرزمینی و گذشت سالیان دراز بافت بسیار زیبا و چشم نوازی مانند استالاکتیت ها و استالاکمیت ها در بدنة آبشار به وجود آمده است که می توان از آنها برای جذب گردشگر استفاده کرد .

روستای ابیانه - بافت تاریخی

ابیانه روستایی در 40 کیلومتری شمال غربی نطنز، در دامنه کوه کرکس است. این روستا به اعتبار معماری بومی و بناهای تاریخی پرتنوعش از روستاهای استثنایی ایران است .

روستای ابیانه بر دامنه کوه مستقر شده و از شیب به طرف بالا رشد میکند. دو قلعه به نامهای قلعه هرده و قلعه پل درسمت شمالی آن قرار گرفته اند، در قسمت جنوبی روستا پس از بالا رفتن از بستر رودخانه ( قسمت باغها ) قلعه دیگری بنام قلعه هامونه دیده میشود. این نحوه استقرار در موارد خطر از نظر سوق الجیشی امتیازی محسوب میشد و این بخاطر تسلط روستا بر دشت و همچنین پناه گرفتن برسینه کوه و دفاع طبیعی آن بوده است .

موقعیت و استقرار بافت روستا بشکل خطی است و در امتداد نهرِ اصلیِ منشعب از چشمه قرار دارد. باغها و کشتزارهای جنوب این نهر با استفاده از شیب زمین، براحتی میتوانستند از آبهای سطحی بهره مند شوند. شکل طبیعی منطقه ای که روستای ابیانه در آن قرار گرفته به گونه ایست که اجازه هر فرم ساخت و ساز را نمیدهد. اکثر بناها به دلیل اینکه در دامنة صخره ای تپه واقع شده اند، فاقد حیاط هستند .

گسترش روستا بر روی شیب کوه، باعث شده که از وزش بادهای شدید در امان باشد. این مسئله برای محفوظ نگاه داشتن بنا ها در مقابل فشارهای جانبی و همین طور کنترل حرارت، نقش مهمی دارد .

علی ابن امام محمد باقر(ع) ااا

حضرت اباالحسن علی ابن امام محمد باقر (ع) در سال 113 هجری قمری جهت امر تبلیغ دین مبین اسلام و پاسخگویی به احساسات مذهبی مومنان وارد کاشان شدند و به مدت 3 سال در میان عاشقان و دلباختگان اهل البیت به ارشاد مردم ولایتمدار پرداختند از ویژگیهای بارز این امامزاده لازم التعظیم می توان به فرزند بلافصل بودن و هچنین نایب الامامین یعنی امام محمد باقر (ع) و امام جعفر صادق (ع) اشاره نمود .

درخصوص مقام والای آنحضرت روایتهای متعددی نقل شده است که از جمله آن می توان به حدیث حضرت امام صادق (ع ) اشاره نمود که می فرماید :هرکس برادرم حضرت علی ابن باقر (ع) را در اردهال زیارت کند مانند کسی است که قبر جدم حسین (ع) را در کربلا زیارت کرده باشد و هچنین حضرت امام رضا (ع) می فرماید نعم الموضع الاردهال فلزم و تمسک به ، چه خوب مکانی است اردهال پس به آن التزام و تمسک پیدا کنید حضرت علی ابن امام محمد باقر (ع) در سال 116 هجری قمری با یاران و اعوانش به جنگ با کفر زمانه می پردازد و پس از رشادتهای فراوان سرانجام در 27 جمادی الثانی در دره ازناوه با یاران باوفایش به شهادت رسید و سر مبارکش را از تن جدا نموده و برای حاکم جور وقت در شهر قزون ارسال نمودند و بدن مطهرش را در مشهد اردهال به خاک سپردند .

در روایت تاریخ می‏گویند: مردم فین کاشان در سال ۱۱۳ هجری قاصدی را به نام عامر بن ناصر فینی به مدینه نزد امام محمد باقر فرستاده بودند و از او درخواست پیشوایی راداشتند.امام فرزند خود سلطانعلی برادر امام جعفر صادق را رهسپار ایران و شهر کاشان کرد.امامزاده به کاشان رسید و در محله فین بزرگ ساکن شد و تابستانهابه دلیل گرمی هوا به منطقه اردهال می‌رفت.چند سالی اوضاع بدین صورت بود تا اینکه امامزاده سلطانعل‍ی از نفوذ زیادی در بین مردم برخوردار گشت و این باعث ترس حاکم اردهال که زرین کفش بارکرسفی نام داشت شد. وی سپاهی را برای قتل حضـرت سلطان علی به منطقـه میفرستد و آن حضرت سرانجام در یک جنگ نابرابر که ۱۳ روز طول کشید، همراه یارانش در منطقه ییلاقی اردهال به شهادت می‏رسد .

مردم فین پس از شنیدن خبر سراسیمه به طرف اردهال حرکت می‏کنند، ولی زمانی می‌رسند که حضرت به شهادت رسیده‌است، آنها حضرت را در قالی می‌پیچند و در نهر آبی که در آن نزدیکی است، شستشو می‌دهند و دفن می‏کنند . از آن زمان تاکنون همه ساله در دومین جمعه مهر ماه و با حضور هزاران نفر از مردم فین و کاشان آیین سنتی مذهبی قالیشویان برگزار می‏شود .
چوبهایی که افراد در دومی جمعه مهر ماه هر سال به دست می‌گیرند دو روایت دارد. اول اینکه برای شستن قالیها در مشهد اردهال به کار می‌رود و دوم اینکه افراد آنها را به نشانه خونخواهی به دست می‌گیرند .

روستای ابیانه - قلعه ها

ابیانه سه قلعه دارد که عبارتند از

1- پال همونه یا تخت هامان که در جنوب غربی ابیانه قرار دارد و متعلق به محله بالا و یوسمون است. این قلعه حدود 200 سال پیش ساخته شده است. و سند ساخت آن نیز وجود دارد. در این سند سهم افراد در ساخت قلعه مشخص شده است.

2- هرده که در شمال شرقی روستا قرار دارد و به محله هرده تعلق دارد.

3- پاله که در شمال غربی روستا قرار دارد و به محله پل تعلق دارد

این قلعه ها مربوط به دوره های یاغیگری بوده که مردم برای حفظ امنیت خود در مقابل یاغی های محلی ساخته اند و در آن به نوبت کشیک می داده اند

خیابان چهار باغ

شهر زیرزمینی نوش آباد

شهر زیر زمینی(اویی)که در زیر بافت شهر نوش آباد بصورت دست کن ایجاد شده و چندین هزار متر وسعت دارد از عمق 4متری تا عمق 18متری زمین فضاهای متعددی از جمله اطاق راهرو و چاهها و کانالهای زیادی برای در امان ماندن از دست اشرار کنده شده است.این معماری بی نظیر با این شکل ساختاری در جهان منحصر به فرد بوده و تاکنون با توجه به آثار به دست آمده در کاوش های باستان شناسی قدمت آن به قبل از اسلام بر می گردد که در دوره های مختلف تاریخی کاربرد نظامی و دفاعی داشته است.این مجموعه به لحاظ سیستم دفاعی و پناهگاهی آن تا سال 1381 هیچ اطلاعات مستندی از آن در دست نبود و به دخمه های اسرار آمیز شهرت داشت .
راههای ورود به داخل این مجموعه از طرق مختلف و به شکل مخفی در منازل یا داخل قلعه خشتی در مجاور شهر و یا محلهای پر جمعیت و داخل کانالهای پایاب هایی که از زیر خانه ها و برای گذر آب قنوات ایجاد شده،چاههای داخل مساجد و باغها و بازارها و هر جایی که در زمان حمله دشمن امکان دسترسی سریع و فرار ساکنین را فراهم می نموده ،ایجاد شده است.در بعضی منازل قدیمی که در قسمت مطبخ خانه آن چاهی برای ورود به این فضاها حفر نموده و در دهانه چاه را با تنور به طرز ماهرانه ای پوشانده و انتهای تنور که در دهانه چاه قرار گرفته را با تابه گلی مسدود و روی تابه را خاکستر ریخته ودر مواقع اضطراری افراد از داخل تنور وارد شهر زیر زمینی شده و دوباره انتهای تنور را مسدود به شکلی که هیچ اثری از ورودی به اویی ها معلوم نمی شود.در طول مسیر شهر زیر زمینی اطاقهایی به ابعاد مختلف برای اسکان موقت حفاری کرده اند .

تخت فولاد

آرامستان تخت فولاد نه فقط یک قطعه زمین است که به دلیل دفن علما و مشاهیر نامش پرآوازه شده است، بلکه جزئی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ چند هزار سالة اصفهان تلقی می‌شود که گوشه‌گوشه آن بیانگر عظمت و بزرگی مردمانش است. علاوه بر آن، تلفیق هنر اسلامی ایرانی در این سرزمین به دلیل وجود بقاع و تکایای تاریخی و خلق آثار هنری هنرمندان بزرگ، نشان از گنجینه‌ای ارزشمند دارد که هنوز پس از گذشت قرن‌ها کشف نشده باقی مانده است .
تخت فولاد اصفهان بعد از «وادی‌السلام» در نجف‌اشرف، دومین قبرستان مهم شیعیان نامگذاری شده است تا جایی که از آن به عنوان «دری از درهای بهشت » یاد می‌کنند .
این سرزمین مقدس که حدود 75 هزار هکتار مساحت دارد، در جنوب شرقی اصفهان واقع است که بیش از 1000 نفر از مشاهیر اصفهان و جهان اسلام در دوره‌های پیشین در آن دفن شده‌اند و در دوران معاصر نیز دفن بیش از 7000 شهید دفاع مقدس در گلستان شهدا که آن هم قطعه‌ای از سرزمین تخت فولاد محسوب می‌شود، ارزشی دوچندان به این سرزمین بخشیده است. قدمت و پیشینه این قبرستان به 2000 سال قبل بازمی‌گردد که وجود مقبره‌ای منسوب به یوشع‌النبی(ع) که از پیامبران بنی‌اسرائیل است خود گواهی بر این مدعی است .
قدیمی‌ترین آثار به دست آمده در این سرزمین به دوران آل‌بویه یعنی «قرن سوم» بازمی‌گردد . در دوره حکومت صفویان به دلیل رشد بافت شهری، تخت فولاد اهمیت بیشتری پیدا کرد و به عنوان گورستان اصلی شهر انتخاب و تکایا و بناهایی نیز به دلیل این محوریت در آن ایجاد شد. همچنین به دستور شاه‌عباس کاخ‌ها و باغ‌هایی نیز در این منطقه ساخته شد که از مهمترین آنها می‌توان به عمارت‌های هفت‌دست، آینه‌خانه، قصر نمکدان، باغ‌گلستان و باغ سعادت‌آباد اشاره کرد که البته امروز هیچ نشانی از این عمارت‌ها وجود ندارد و فقط نام آنها بر خیابان‌های امروزی گذاشته شده است .
در دوره صفویان تخت فولاد اوج شکوفایی خود را پشت‌سر گذاشت، چون ساخت کاروانسراها و آب‌انبارها از سوی افراد خیر مانند رکن‌الملک به این منطقه عظمت بخشید .

مقبره صائب تبریزی

میرزا محمّدعلی متخلّص به صائب تبریزی و معروف به میرزا صائبا بود . این شاعر ایرانی میان سالهای ۱۰۰۷ - ۱۰۰۰ هجری متولّد شد. اگرچه اجداد او اهل تبریز بوده‌اند و همچنین خود او نیز در تبریز بدنیا آمد، " صائب از خاک پاک تبریز است ..." و در کودکی همراه پدر و سایر اعضای خانواده به اصفهان هجرت نموده است . صائب تبریزی پس از رسیدن به سن بلوغ به مکه و مدینه رفت و در بازگشت به مشهد سفر کرد. او به عزم مسافرت به هند، به هرات و کابل رفت و با میرزا حسن، معروف به ظفرخان که مردی ادیب و شاعر بود آشنا شد. پس از شهرت، ملک الشعرایی شاه عباس دوم به او واگذار شد .
صائب تبریزی شاعری کثیرالشعر بود، تا جایی که دیوان وی را تا دویست هزار بیت نوشته‌اند. از صائب مثنوی به نام قندهارنامه در باره جنگ‌های شاه عباس و فتح قندهار به جا مانده‌است .
پدرش بازرگان بود. در سال ۱۰۱۲ هجری شاه عباس کبیر همه تجار و بازرگانان را برای رونق بخشیدن پایتخت تازه بنیان صفوی به اصفهان دعوت کرد. او در سن جوانی مشرف به حج شد و بعد از آن به آستان قدس رضوی مراجعت کرد .
وی در سال ۱۰۸۱ - ۱۰۸۷ ه.ق در اصفهان درگذشت و در محلهٔ لنبان (lanban) دفن شده‌است. قبر صائب در باغچه‌ای در اصفهان در خیابانی که به نام او نامگذاری شده‌است قرار دارد.

ارگ‌ تاریخی‌ گوگد

ارگ‌ تاریخی‌ گوگد از بناهای‌ بزرگ‌ خشت‌ و گلی‌ ایران‌ است‌ که‌ تاریخ‌ و زمان‌ ساخت‌ آن‌ به‌ حدود چهار قرن‌ پیش‌ می‌رسد. تنها سند مکتوبی‌ که‌ از این‌ بنا موجود است‌ متعلق‌ به‌ حدود 130 سال‌ پیش‌ است‌ که‌ نشان‌ می‌دهد نصف‌ بنای‌ ارگ‌ توسط‌ شخصی‌ به‌ نام‌ علیخان‌ به‌ عنوان‌ مهریه‌ به‌ همسرش‌ واگذار شده‌ است‌ و از آن‌ پس‌ به‌ عنوان‌ ارگ‌ علیخانی‌ نامیده‌ شده‌ است.

ارگ‌ گوگد در زمان‌ صلح‌ به‌ عنوان‌ کاروانسرا مورد استفاده‌ قرار می‌گرفته‌ و باتوجه‌ به‌ وضع‌ و موقعیت‌ ویژه‌ خود نسبت‌ به‌ کاروانسراهای‌ مجاور، محل‌ استراحت‌ کاروان‌ تجار سرشناس‌ و یا حاکمان‌ و والی‌های‌ سایر ایالات‌ ایران‌ بوده‌ است‌ و حتی‌ به‌ استناد اظهارات‌ افراد مسن‌ شهر گوگد، آقا محمدخان‌ قاجار نیز در لشکرکشی‌های‌ خود چند روزی‌ را در این‌ محل‌ استراحت‌ کرده‌ است.

ارگ‌ تاریخی‌ گوگد در زمان‌ جنگ‌ و حمله‌ اشرار به‌ عنوان‌ دژ نظامی‌ مورد استفاده‌ قرار می‌گرفته‌ و در بالای‌ درب‌ ورودی‌ شمالی‌ قسمتی‌ به‌ عنوان‌ شاهنشین‌ وجود داشته‌ است‌ که‌ هم ‌اکنون‌ به‌ عنوان‌ سوئیت‌ ویژه‌ مورد استفاده‌ قرار می‌گیرد و حوض‌ آبی‌ در این‌ شاه‌نشین‌ وجود دارد که‌ هر زمان‌ درب‌ توسط‌ مهاجمین‌ آتش‌ زده‌ می‌شد محافظین‌ با تخلیه‌ آب‌ حوض‌ آتش‌ را خاموش‌ می‌کرده‌اند.

همچنین‌ سوراخ‌هایی‌ روی‌ دیوارهای‌ مرتفع‌ وجود دارد که‌ از آن‌ به‌ عنوان‌ سیستم‌ امنیتی‌ هشدار دهنده‌ استفاده‌ می‌شد به‌ این‌ صورت‌ که‌ کبوترهایی‌ را در این‌ سوراخها اسکان‌ می‌داده‌اند که‌ شب‌ها با بی‌قراری‌ و سر و صدای‌ این‌ کبوتران‌ متوجه‌ ورود مهاجمان‌ توسط‌ قلاب‌ و یا نردبان‌ می‌شدند.
از طرفی‌ چاهی‌ در قسمت‌ جنوب‌ شرقی‌ ارگ‌ وجود دارد که‌ نشان‌ می‌دهد برای‌ روزهای‌ مقاومت‌ فکر آب‌ آشامیدنی‌ نیز می‌شده‌ است. بر روی‌ در ورودی‌ ارگ دو درکوب‌ وجود دارد که‌ بزرگتر را مردکوب‌ و کوچکتر را زن‌ کوب‌ می‌نامیده‌اند. که‌ برعکس‌ بقیه‌ مناطق‌ ایران‌ زن‌کوب‌ در سمت‌ راست‌ قرار گرفته‌ است.

در ساختمان‌ ارگ‌ وجود بنا در اطراف‌ و فضای‌ باز در وسط، همچنین‌ وجود طبقات‌ پائین‌ و بالا نشان‌ از معماری‌ کاروانسرایی‌ دارد که‌ بیانگر رعایت‌ نظام‌ طبقاتی‌ در اجتماع‌ آن‌ روز است‌ به‌ این‌ صورت‌ که‌ استر و استربانان‌ در طبقه‌ پایین‌ و در مجاورت‌ هم‌ و بازرگانان‌ و افراد شاخص‌ در طبقات‌ بالا مسکن‌ می‌گزیده‌اند که‌ این‌ فضاها پس‌ از بازسازی‌ هم‌ اینک‌ به‌ عنوان‌ مهمانسرا با امکانات‌ مدرن‌ شامل‌ سوئیت‌های‌ زیبا با سرویس‌های‌ بهداشتی، رستوران، چایخانه‌ سنتی، فروشگاه‌ و نمایشگاه‌ صنایع‌ دستی، سالن‌های‌ مختلف‌ و مجموعه‌ای‌ از مکانهای‌ تاریخی‌ و تفریحی‌ مورد استفاده‌ قرار گرفته‌ و همه‌ روزه‌ پذیرای‌ گردشگران‌ ایرانی‌ و خارجی‌ است .

عصارخانه شاهی

کارخانه های روغن کشی سنتی را عصاری یا عصارخانه می گویند و بازار اصفهان دارای بزرگ ترین و مهمترین عصارخانه های ایوان است. عصاری های اصفهان از نظر معماری و فنون اندیشمندانه که در آن به کار رفته، بسیار ارزشمند هستند.
یکی از این عصارخانه، عصارخانه ی شاهی است که مربوط به عصر صفوی، قرن 11 هجری قمری و در زمان شاه عباس اول بوده است. و احتمالا هم زمان با " مدرسه ی ملا عبدالله " ساخته شده است. این عصارخانه در جوار بازار تفنگ سازها قرار دارد و زیر نظر شهرداری اصفهان بازسازی شده است.

لوازم تولیدی این عصارخانه خوشبختانه تا حد زیادی سالم و دست نخورده باقی مانده است. و دکان های مجاور آن به فروش روغن تولیدی همین عصارخانه مبادرت می کردند.
دانه های روغنی که در این عصارخانه به کار می رفته و مورد روغن کشی قرار می گرفته معمولا کنجد، پنبه دانه، خشخاش، آفتاب گردان و ... بوده است.

آتشکده نیاسر

آتشکده های باستانی زرتشتیان یکی دیگر از آثار کهن و ارزشمند استان تاریخی اصفهان است و از جمله آتشکده های نامدار این خطه آتشکده ای است که در ناحیه نیاسر کاشان قرار دارد و به آن «آتشکده نیاسر» می گویند. نیاسر در 30 کیلومتری غرب کاشان واقع شده است. بر فراز تپه های بلند آتشکده به شیوه ی چهارطاقی و مربوط به دوره ساسانی است. مصالح این آتشکده از سنگ مالون و ملات گچ است. این بنا را یکی از اولین آتشکده های دوره ساسانی و مربوط به اردشیر بابکان دانسته اند.این آتشکده در سال 1316، مورد بررسی کاوشگران و باستان شناسان فرانسوی که در تپه های سیلک کاشان کار می کردند، قرار گرفت و سپس در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.این آتشکده در سال 1334 توسط اداره کل باستان شناسی مرمت و بازسازی گردید.

درب کوشک

درب کوشک از آثار به جای مانده از دوران آق قویونلوها در اصفهان بوده و در دوره حکمرانی ابوالمعظم رستم بهادر خان از امرای این سلسله بنا شده است.

بر اساس اطلاعات موجود در کتیبه سردر این زاویه که به خط ثلث سفید معرق بر زمینه کاشی لاجوردی نگاشته شده است، به نظر می رسد این بنا دارای گنبدی بوده که در دوره حکمرانی « رستم بهادر خان آق قویونلو » توسط « علی بیک برنا » بر مقبره پدرش بنا گردیده بود. ولیکن امروزه اثری از این گنبد و این مقبره و مقابر برخی معاریف اصفهان در قرن نهم و دهم هجری که در این مکان قرار داشته ، باقی نمانده است. شایان ذکر است سردر زاویه در کوشک در دوران معاصر به طور کامل بازسازی شده و کاشی های نفیس سر در پیشین بر سردر جدید نصب گردیده است.

درخت گردوی پانصد ساله

روستای اسفرجان در 50 کیلومتری جنوب شرقی شهرضا و 130 کیلومتری اصفهان واقع شده است. این روستا با تاریخچه ای قدیمی در زمره مکان های دیدنی قرار می گیرد.

روستای اسفرجان در یک محدوده کوهستانی استقرار یافته و بافت مسکونی متمرکزی دارد. ازنقاط دیدنی وتفریحگاههای روستا که بیشتر جنبه عمومی دارد ومردم شهرهای اطراف برای گذراندن یک روز تعطیل خود به آنجا میآیند بیشه ای است که درکنار رودخانه قرار دارد ورودخانه اصلی روستا از مرکز آن میگذرد ودر قسمت غربی روستا به طرف روستای هونجان واقع گردیده است.

درختان کهنسال گردوی این روستا با قدمتی بیش از دویست سال عمر، همچنان ثمر می‌دهند و زیبایی شگفت‌انگیزی دارند. که از جمله آن ها می توان به درخت گردوی پانصد ساله اشاره کرد، که با زیبایی خاص خود گردشگران زیادی را به سمت خود جذب می کند .

امام زاده هفده تن گلپایگان

هفده تن نام یک زیارتگاه و محله در بخش جنوبی شهرستان گلپایگان می باشد. بنای فعلی این زیارتگاه در زمان صفوی ساخته شده است . محله هفده تن نیز از یک خیابان به همین نام تشکیل شده است .

امامزاده هفده تن از ابنیه قرن یازدهم هجری است که در زمان شاه عباس اول صفوی احداث گردیده و به شماره 290 آثار باستانی به ثبت رسیده است. در قسمت جنوبی شهر گلپایگان بقعة زیبا و هشت گوشی به نام (هفده تن) وجود دارد که وسط حیاط مزبور سر درب دارای کتیبة کاشی معرق نفیسی هست و ایوان شمالی خود ذیقیمتی از چوب منبت کاری احداث گردیده که آیات قرآن و گل بوته در آن به شکل پنجره احداث شده و قسمت های فاصل بین آیات قران و گل و بوته رابه کلی بریده و حذف کرده اند، از این حیث یکی از شاهکارهای منحصر به فرد عهد صفوی به شمار می رود. بر فراز بقعه، گنبد کاشی و دو پوشه ی باشکوهی احداث گردیده که ازمسافات دور جلب نظر می کند و ذیلاً به ذکر کتیبه های سر درب و بیرون و داخل بقعه مبادرت می شود .

امام زاده شاه رضا

شهرضا ( قمشه ی سابق) در چهارده فرسخی جنوب اصفهان در سرراه شیراز واقع شده است. بقعه ی شهرضا تا شهرستان شهرضا فاصله ی کمی دارد و بر روی قسمت مرتفعی در دامنه ی کوه بنا شده است. امامزاده دارای صحنی مصفاست که از آن توسط پلکان های سنگی وارد بقعه می شوند. سردر بقعه و گنبد آن کاشی کاری شده است و نقش کاشی کاری گنبد، به گنبد مسجد امام اصفهان شباهت دارد و سال ساختمان آن را به دوره ی صفویه می رساند. کتیبه ی اطراف آن به خط ثلث سفید بر زمینه ی کاشی لاجوردی رنگ، شامل تمام سوره ی جمعه است، ولی سال اتمام ندارد. در نیمه ی شمالی گنبد که از داخل صحن به خوبی دیده می شود، در یک لوحه ی لوزی شکل به خط نستعلیق لاجوردی معرق برزمینه ی کاشی سفید، سال تعمیر گنبد به شرح زیر نوشته شده است: در سال 1360 (ه.ق) حاج سید اسماعیل میربه شهرضایی تجدید و تعمیر این بنای مقدس را عهده دار و به انجام رسانید.

بر گردنی گنبد با خطوط بنایی و کاشی معرق، عباراتی نقش شده که رنگ زرد، در میان رنگ های آن برسایر الوان غلبه دارد و متن آن صلوات بر پیغمبر و ائمه علیه السلام است و در قسمت شمالی آن، در یک لوحه به خط بنایی سفید معرق برزمینه ی کاشی مشکی، عبارت ذیل نوشته شده است: عمل استاد علی اصغر اصفهانی و استاد عبدالرحیم 1276 مدخل بقعه ایوان کوچکی است که با آیینه تزیین شده و در طرفین آن، دو جفت در نفیس از چوب گردوی ساده نصب شده و در جهت مقابل، یک جفت در نفیس خاتم کاری است که هر لنگه ی آن با اشعاری به خط نستعلیق سفید بر زمینه ی خاتم کاری تزیین شده است. دو جفت در خاتم کاری دیگر نیز در دو جانب شرقی و غربی داخل بقعه نصب شده که حرم را به اتاق های مجاور آن متصل می کند.

امامزاده ابیانه

این مکان در محله پایین ده واقع شده است و بنام زیارت معروف است. این مکان مدفن دو نفراز فرزندان امام موسی کاظم (ع) بنام شاهزاده یحیی و شاهزاده عیسی است. این بنا که حیاط و حوض زیبایی دارد، دارای گنبد کاشیکاری فیروزه ای رنگی است که درمیان خانه های سرخرنگ ابیانه جلوه ای خاص دارد.

حن بنا دارای ایوانهای بزرگ است به خصوص ایوان جنوبی که مسلط بر باغهای سرسبز و خرم است و منظره زیبایی دارد. بنای مذکور احتمالاً متعلق به قرن هشتم ه.ق است .

امامزاده آقا علی عباس

جایگاه این امامزاده عظیم الشان علیه السلام، یعنی امامزاده آقاعلی عباس واقع در حدود بادرود نطنز است. این امامزاده یکی از زیارتگاههای معتبری است که در طول یک قرن اخیر، بیش از پیش مورد توجه ساکنان آن ناحیه قرار گرفته است. طبق تذکره خطی بقعه علاوه بر فرزندان حضرت موسی بن جعفر علیه السلام به نام علی و محمد ده نفر دیگر از امامزادگان در آنجا مدفون شده اند.

بنای گنبد و رواق و صحن و سرای وسیع با غرفه های گوناگون آن در دوران معاصر توسعه یافته چنان که گوینده نامدار کاشان «ابو نصر فتح الله خان شیبانی» می نویسد: 24 سال در بیابان بادرود نطنز مبالغی خرج کرده و زحمت ها کشیده ام و در آستانه امامزادگان واقع در آن بیابان که مطلقاً آثار عمارتی قابل نبود بنای مدرسه و صحنو عمارت و غیره نموده و از این بنده درگاه نیز مبلغ یک هزار تومان کمک این کار خیر کرده و الحق جایی خوب و محلی مرغوب شد.هم اکنون نیز در اثر توجه اوقاف و کمک های ساکنان محل زیبایی، تزیینات و جذابیت های هنری- مذهبی آن رونق یافته است.

امامزاده هلال بن علی (ع)ا

در شهرستان کاشان میان قراء آران و بیدگل بقعه امامزاده لال بن علی قرار دارد. ساختمان این امامزاده عظیم الشأن علیه السلام دارای گنبد با دو گلدسته کشی الوان زیبا و صحن های شمالس و جنوبی وسیع و ایوان های مرتفع و صفه و غرفه های گوناگون با حوضخانه وو سرداب و بادگیرهای قدیمی.

اصل بنای کنونی از دوره صفویه که بعدها چندین بار تجدید بناو مرمت گشته و با نقاشی های آب و رنگ تزیین یافته است. در ایوان صحن شمالی و بالای در ورودی به حرم امامزاده، لوحه ای از سنگ نوشته مرمر نصب شده که درباره ساخت این ساختمان است و بر روی در چوبی ورودی به بقعه از ایوان صحن شمالی کنده کاری شده است.

در عهد دولت پادشاه جمجمار ناصرالدین شاه قاجار وقف نمود. این در را نواب کامیاب محمد زمان میرزای قاجار به روضه متبرکه امامزاده واجب التعظیم محمد هلال بن علی فی شهر ذیحجه سنه 1265.
روی دماغه این در نیز نقره شده: "عمل استاد باقر ولد استاد حسین".

داخل حرم و ایوان و صحن های این امامزاده گروهی از علما و بزرگان منطقه ی آران مدفون شده ند که روی قبور هریک سنگ ها، تاریخ جداگانه ای جای گرفته است.

ساختمان این امامزاده دارای حوض خانه، حیاط یا مهمانسرا، آب انبار، کاروانسرا و بقعه و بارگاه است. قدیمی ترین بخش این بقعه حرم و ایوان شمالی است که مانند مجموعه مشهد اردهال مربوط به دوره سلجوقی است.

حمام علی قلی آقا

این حمام از جمله شاهکارهای معماری در مکتب اصفهان در اواخر عصر صفوی است. مطابق با اسناد و مدارک موجود مورخین تاریخ بنای این حمام را سال 1700 میلادی ذکر می نمایند.
بنای حمام شامل دو حمام بزرگ و کوچک و فضای چال حوض است. هر یک از این دو حمام از دو بخش اصلی سربینه و گرم خانه تشکیل یافته است، بگونه ای که در آن عصر زنان و مردان جداگانه می توانستند از آن استفاده نمایند.

قاعده سربینه حمام بزرگ، به شکل هشت ضلعی منتظم طراحی شده است و در پیرامون سربینه سکوهائی تعبیه شده که فضاهای پشت آنها با طاق نماهای مدور تزئین یافته و همچنین گنبد میانی سربینه بر هشت ستون بزرگ سنگی استوار است.
تزئینات سقف حمام به صورت رسمی بندی است و نورگیرهای سقف به صورت منظم از فضای اطراف به سمت مرکز سقف به صورت منظم طراحی شده اند که در مواقع مختلف روز با ایجاد سایه روشن بر زیبائی تزئینات سقف می افزاید.
این بنا هم اینک به صورت موزه در معرض دید عموم گردشگران قرار گرفته است.

سر در قیصریه

در ضلع شمالی میدان نقش جهان ( امام ره ) این سر در، به عنوان ورودی اصلی بازار شاهی، بنا شده است. قدمت این بازار بزرگ و تاریخی به عصر صفوی ( قرن 11 ه.ق ) باز می گردد.
برخی سیاحان اروپایی نظیر شوالیه ژان شاردن درباره این سر در می نویسند: « سردری عالی که تزئینات آجرهای چینی ( کاشی کاری ) دارد، در دو طرف این سردر دو سکوی وسیع قرار دارد که با سنگ یشم و سماق ( نوعی سنگ سخت ) مفروش شده و روی این سکوها جواهرفروشان و زرگران بساط خود را گسترده و انواع و اقسام زیور آلات و جواهرات و سکه های کمیاب را به فروش می رسانند ».
بخش فوقانی سردر دارای تزئینات کاشی کاری است و نمادی از تیراندازی را با سر انسان شبیه به تصاویر نقاشی های مینیاتور عصر صفوی همراه با نیم تنه ببر با دم اژدها به تصویر کشیده است. بنا بر عقیده محققین این تصویر، نمادی از برج قوس و طالع شهر اصفهان است که در حقیقت، نمادی از پیدایش شهر اصفهان محسوب می شود.
این بازار که به صورتی استادانه اصفهان عصر صفوی را به اصفهان دوران سلجوقی متصل می نمود، در حال حاضر همچنان پس از گذشت چهار سده دارای رونقی فراوان است و انواع و اقسام کالاهای زینتی و صنایع دستی به همراه سایر کالاهای مورد نیاز در آن، به مردم و عموم گردشگران ارائه می گردد.

پل ورزنه

حسینیه ابیانه

ابیانه دارای دو حسینیه است که یکی از آن ها در در محله بالا ده و دیگری در محله هرده قرار دارد. در روستای ابیانه دو نخل در روزهای عاشورا و تاسوعا گردانده می‌شوند، که این نخل ها در حسینیه ها نگه داری می شود. این نخل‌ها هر کدام به محله‌ای از ابیانه تعلق دارند .

در این روزها هرکدام از این نخل‌ها با آداب خاصی مسیرهای مشخصی از ابیانه را باید طی کنند. نخل‌گردانی هر دو محله همراه با مراسم و مناسکی خاص است و باید و نبایدهایی در آن رعایت می‌شود. رسم است که در روز عاشورا نخل را بر زمین نگذارند. آن را از حسینیه تا سرچشمه(قبرستانی در شرق روستا) می‌برند و در سرچشمه به زمین می‌گذارند و بعد از صرف ناهار نذری نخل را به حسینیه برمی‌گردانند این مراسم در روزهای تاسوعا و عاشورا نمونه‌ای از آیین تابوت‌گردانی در ایران است .

کاروانسراهای مرنجاب

کاروانسراها در تاریخ ایران نقش شایان و ویژه ای را به عهده داشتند و در جهت رفاه و اسکان کوتاه مدت مسافران در سفرهای میان شهرها بسیار مثمر ثمر بودند. یکی از کاروانسراهای بزرگ و ارزشمند ایران در استان اصفهان در حدود منطقه آران و بیدگل «کاروانسرای مرنجاب» است.

این کاروانسرا که یک قلعه تاریخی هم بوده است یکی از اطراق گاههای مهم جاده اصلی ارتباطی و کاروان رو است که کاروان های تجاری و بازرگانی میان شهرهای مرکزی ایران و شهرهای شمالی کشور از آن عبور می کرده اند.

این کاروانسرا در اوایل قرن یازدهم هـ . ق در عصر صفوی و به دستور شاه عباس اول در حاشیه دریاچه نمک ساخته شده است.

فاصله این قلعه یا کاروانسرا از مرکز شهر حدود 50 کیلومتر و وسعت آن نیز 1000 متر مربع می باشد. کنار این کاروانسرا یک قنات و آبگیر بر لطف و صفای محیط افزوده اند. این کاروانسرا و مجموعه های پیرامون آن پارک طبیعی بسیار زیبایی در کنار دریاچه شگفت انگیز نمک پدید آورده اند.

پل فردوسی

پل بزرگمهر

کویر مرنجاب

کویر مرنجاب در شمال شهرستان آران و بیدگل از توابع شهرستان کاشان در استان اصفهان قرار دارد . این کویر از شمال به دریاچه نمک آران و بیدگل , از غرب به کویر مسیله و دریاچه های نمک حوض سلطان و حوض مره , از شرق به کویر بند ریگ و پارک ملی کویر و از جنوب به شهرستانهای آران و بیدگل و کاشان محدود می شود .

ارتفاع متوسط کویر مرنجاب از سطح آبهای آزاد در حدود 850 متر می باشد . قسمت عمده این کویر پوشیده از تپه های شنی و ریگزار است . کویر مرنجاب از نظر پوشش گیاهی بسیار غنی است . عمده پوشش گیاهی منطقه شامل گیاهان شور پسند از جمله درختهای گز و تاق و بوته های قیچ است .

پوشش جانوری منطقه به دلیل وجود آب و غذای فراوان بسیار غنی است . از جمله حیوانات موجود می توان به گرگ , شغال , کفتار , روباه شنی , گربه شنی , بزمجه , آفتاب پرست , انواع مارمولک , مار , عقرب , تیهو , عقاب , شاهین و ... اشاره کرد . در سال اخیر یک جفت پلنگ نیز در منطقه مرنجاب مشاهده شده است .

دشت لاله های واژگون

پل شهرستان

پل شهرستان از جمله قدیمی ترین آثار به جای مانده از تاریخ کهن اصفهان است. بگونه ای که برخی منابع، شالوده های اصلی آن را متعلق به دوران ساسانی عنوان نموده اند.
از این پل که در یکی از قدیمی ترین محلات اصفهان عصر باستان واقع شده با نامهای « گی » ، « جی » و « شارستان » نیز نام برده شده است.
بخشهای فوقانی این پل دارای الحاقاتی از دوران دیالمه و سلاجقه است و سپس از دوره صفوی تا دوره معاصر نیز مرمتهای اساسی بر روی این پل صورت گرفته است.
از نظر ساختار معماری ، پل های شوشتر و دزفول که هر دو متعلق به دوران ساسانی اند با این پل قابل مقایسه هستند.

باتلاق گاوخونی

باغ گلها

پل جویی

پل سعادت آباد در میان دو پل الله وردیخان و پل خواجو، به طول 147 متر و در سال 1065 هجری در دوره سلطنت شاه عباس دوم صفوی بنا گردید.
این پل برای استفاده خاندان سلطنتی، اشراف و مهمانان شاه و جهت اتصال بناهای سلطنتی نظیر کاخ هفت دست و آیینه خانه در ساحل شمالی و جنوبی رود بنا شده بود و از این رو افراد عادی اجازه عبور از آن را نداشتند.
وجه تسمیه جوئی که به غلط در افواه عمومی چوبی تلفظ می شود، به دلیل احداث جوی کوچک و ظریفی از سنگ پارسی بوده که در آن عصر بر روی پل تعبیه شده بود.

باغ پرندگان

مسجد شیخ لطف الله

بنای این مسجد برای تدریس علوم دینی توسط شیخ لطف الله جبل عاملی از علمای برجسته جهان تشیع که از لبنان به اصفهان مهاجرت نموده بود، در سال 1011 ه.ق و به دستور شاه عباس اول صفوی آغاز و در سال 1028 ه.ق پایان یافت.
این مسجد دارای سازه ای متفاوت نسبت به سایر مساجد بوده و در بخش شرقی میدان نقش جهان واقع شده است.
در این مسجد به میزان فراوانی کاشی کاری های زیبای هفت رنگ و معرق همراه با خطوط زیبای بنائی به کار رفته و دو تن از برجسته ترین خوشنویسان عصر صفوی نظیر علیرضا عباسی کتیبه های این مسجد را که حاوی آیاتی از قرآن کریم و اسماء الله است را نگاشته اند. معمار برجسته این بنا محمد رضا اصفهانی در کتیبه محراب با فروتنی و تواضع ، خود را معرفی نموده است. این مسجد متقارن با محور میدان بنا شده، به گونه ای که هر بیننده ای پس از ورود به آن با چرخشی نامحسوس و گذر از راهروی آن به محوطه مرکزی ، که شاهکاری از هنر کاشی کاری و خوشنویسی را در خود جای داده وارد می شود. پس در این مسجد هر بیننده ای خود را در برابر عظمت یگانه قادر متعال هستی به راستی حقیر و اندک می یابد.

مقبره بابا رکن الدین

یکی از مشایخ و علماء قرن هشتم هجری مسعود بن عبدالله بیضاوی معروف به بابارکن الدین است که در زمان سلطنت ابوسعید پادشاه مغول در اصفهان می زیسته است این مرد بزرگ در سال ۷۶۹ هجری قمری وفات یافت و در ساحل جنوبی زاینده رود مدفون گردید.

مقام علمی و زهد و ورع این مرد بزرگ باعث شد تا در طول زندگی با نهایت احترام زندگی کند. این احترام و عزت پس از درگذشت وی نیز برقرار بود بطوریکه عده بسیاری از مشاهیر علماء و فقها و شعرا و خوشنویسانی که در اصفهان و سایر شهرهای ایران درگذشتند در مجاورت او به خاک سپرده شدند.

از آن زمان این محل به تدریج به گورستانی بزرگ تبدیل شد و به نام قبرستان بابارکن الدین معروف شد. به طوریکه بسیاری از سیاحان و محققین اولین سنگ قبر موجود در مزارستان تخت فولاد را متعلق به او میدانند.

مقام علمی و عرفانی بابارکن الدین سبب شد تا در اواخر حکومت شاه عباس اول صفوی ساختمان و گنبد ممتاز بقعه او شروع شود و در سال ۱۰۳۹ هجری قمری یک سال بعد از فوت شاه عباس به پایان برسد. این بقعه که شبیه به گنبد باباقاسم می باشد گفته می شود به شکل کلاه درویشان است. نمای خارجی بقعه بابارکن الدین و سر در آن کاشیکاری شده است. قاعده این گنبد پنج ضلعی متساوی الاضلاعی است که پنج ایوان مشابه بر گرداگرد محوطه زیر گنبد ساخته شده است.

به طور کلی بقعه بابارکن الدین با گنبد بسیار زیبای آن علاوه بر آن که آرمگاه ابدی یکی از عرفا و زهاد و دانشمندان قرن هشتم هجری است بیانگر هنر هنرمندان و استادکاران و معماران و کاشیکاران برجسته عصر صفوی است که علاوه بر نمایش هنر معماری نمایانگر هنر خوشنویسی خطاطان بزرگ ایران در زمان صفویان و قاجار می باشد .