سه شنبه 1 خرداد 1397
 
 
     سه شنبه 1 خرداد 1397

منابع انساني بانك
امروزه مدیران بمنظور نیل به اهداف سازمانی، منابع مختلفی را در اختیار دارند. از این منابع ( مالی ، فیزیکی ، اطلاعاتی ، انسانی و... ) منابع انسانی یا کارکنان ارزنده ترین آنها محسوب می گردند لذا از آنها به عنوان ثروت ، سرمایه ودارایی ارزشمند سازمانهای فعلی نام برده می شود. البته از افرادی بعنوان سرمایه سازمانها نام برده می شود که دارای آگاهی و دانش لازم یا به عبارتی اطلاعاتی مرتبط و مکفی درخصوص انجام وظایف مرتبط باشند.
 
بانکهای امروزی بعنوان مؤسسات مالی در اقتصاد کشورها نقش بسزایی ایفا می کنند و لذا قلب این نظام اقتصادی را تشکیل می دهند. بانکهای کشور ما نیز بعنوان مؤسساتی که خدمات مالی را عرضه و به ایفای نقش در بازارهای پولی می پردازند به خوبی به نقش کارکنان در هدایت امور و نیل به اهداف واقف میباشند . لذا در شرایط رقابتی که بین بانکهای دولتی و خصوصی کشور حادث شده است توفیق در نیل به اهداف، برنامه ها و اجرای استراتژیهای تبیین شده در گرو توانمندی نیروی انسانی ( بویژه مدیران و کارشناسان) آن میباشد . در بدو پیروزی انقلاب اسلامی تمامی بانکها و موسسات مالی دارای حدود 51 هزار نفر نیروی انسانی بوده اند ولیکن بتدریج در ترکیب و تعداد آنها تغییرات قابل ملاحظه ای رخ داده است .

بانک مسکن همانگونه که اشاره شد در راستای اجرای طرح ادغام بانکها در اوایل پیروزی انقلاب اسلامی (1358 ) از ترکیب چند بانک و شرکت تشکیل گردید ولیکن محور اصلی آن را مدیران و کارکنان بانک رهنی ایران تشکیل دادند که در حوزه های بانکی و بازار پول و مسکن دارای تجربیات ارزنده ای بوده اند.
در بدو دوره مورد بررسی ( سال 1361 ) بانک دارای 2700 نفر نیروی انسانی بوده است که 2400 نفر آن را کارکنان مرد و 300 نفر آن را کارکنان زن تشکیل می دادند.
همچنین تعداد کارکنان بانک از سال 1367 تا پایان سال 1380 روند صعودی داشته است و در سال 1381 بعلت توقف نسبی استخدام ، افزایش افت نیروی انسانی (بعلت افزایش کارکنان بازنشسته، مستعفی، فوتی، از کارافتاده، اخراجی و...) نسبت به جذب نیروی انسانی روند آن نیز سیر نزولی دارد. در سالهای 1382 و 1383 بعلت اجرای برنامه های استخدامی در بانک، تعداد کارکنان افزایش می یابد. بدلیل عدم وجود برنامه ریزی مجدد جهت جذب نیروی انسانی مورد نیاز طی سالهای 1382 و 1383، مجدداً در سال 1384 بانک با کاهش تعداد نیروی انسانی مواجه شده است. بررسی کمی وکیفی کارکنان بانک مسکن در طول دوره مورد بررسی نشان می دهدکه :
 
 
  •  ازنظر جنسیت، درصد کمی ازکارکنان بانک را زنان تشکیل می دهند. درپایان سال 1361، 11درصد کل کارکنان بانک را زنان تشکیل می دادند و در پایان سال 1381 این درصد کاهش یافته و به 6 درصد رسید. این مقدار درپایان سال 1385 به 13درصد افزایش یافت. علت اصلی این موضوع را می توان در برگزاری آزمون استخدامی در سال 1381 جستجو کرد که استخدام تعداد زیادی از کارکنان زن (نسبت به مرد) را بهمراه داشته است. می توان چنین عنوان نمود که تعداد کارکنان زن در ابتدای دوره حدود 300 نفر بوده که به حدود 1260نفر رسیده است که معادل 960 نفر افزایش و رشدی معادل 320 درصد را نشان می دهد و این در حالیست که تعداد کارکنان مرد از حدود 2400 نفر در ابتدای دوره به حدود 7900 نفر رسیده است که معادل 5500 نفر افزایش و حدود 230 درصد رشد داشته است.
  •  بخش عمده کارکنان را رده کارمندی با مشاغل گوناگون تشکیل می دهد و رده خدماتی در پایان سال 1385 درحدود12درصد کل کارکنان بانک هستند. و سیر نزولی تعداد کارکنان رده خدماتی از سال 1376 افزایش یافته است. به ویژه طی سالهای اخیر بدلیل واگذاری امور خدماتی بانک (در راستای اجرای سیاستهای استخدامی دولت) به بخش خصوصی، این سیر نزولی مشهودتر است. کارکنان رده کارمندی عهده دار مشاغل گوناگون با توانایی و تخصصهای مختلفی هستند که در مجموع نیازهای اجرایی، فنی و تخصصی بانک را برآورده می سازند. در کل دوره تعداد کارکنان رده کارمندی از حدود دو هزار نفر به حدود هشت هزار نفر (چهاربرابر) رسیده یعنی بطور متوسط سالیانه 240 نفر به این رده شغلی اضافه شده است در حالیکه تعداد کارکنان رده خدماتی از حدود 600 نفر به حدود 1100 نفر (دو برابر) رسیده و حدود 500 نفر در کل اضافه شده است.
  •  توزیع کارکنان بر حسب نوع مدرک تحصیلی نشان می دهد که از سال 1374 به بعد درصد کارکنان دارای مدارک تحصیلی زیردیپلم در حال کاهش و درصدکارکنان دارای مدرک تحصیلی دیپلم و لیسانس در حال افزایش است. در پایان سال 1385بخش عمده کارکنان بانک را دارندگان مدرک تحصیلی دیپلم (65 درصد) تشکیل می دهند که نسبت به سایر بانکهای دولتی بیشترین آمار کارکنان با مدرک دیپلم را داراست. علیرغم توصیه مراجع ناظر، منع استخدام افراد با مدرک تحصیلی دیپلم در نتیجه برگزاری آزمونهای استخدامهای سالهای پایانی دوره مورد بررسی، ترکیب کارکنان دیپلم بانک به بالا گرایش دارد. بطور کلی می توان چنین عنوان کرد که در طول دوره مورد بررسی تعداد کارکنان دارای مدرک تحصیلی دیپلم بیشترین تعداد نفرات را شامل بوده اند که از 1265 نفر به 5965 نفر (4700 نفر افزایش) رسیده است (بطور متوسط سالیانه 190 نفر). تعداد کارکنان دارای مدرک تحصیلی فوق دیپلم افزایش زیادی نداشته است ولی حدود 1500 نفر به تعداد کارکنان لیسانس بانک اضافه شده است که سالیانه بطور متوسط 60 نفر می باشد. این افزایش طی دهه آخر (1385-1376) بسیار مشهود می باشدکه بیانگر سیاست خاص بانک در جذب اینگونه کارکنان و متأثر از بازار کار در دهه اخیر بوده است.تعداد کارکنان فوق لیسانس هرچند 5/2 برابر افزایش داشته ولیکن فقط حدود 60 نفر اضافه شده است.  تحول کیفی کارکنان بانک از نظر نوع مدرک تحصیلی همواره بعنوان یک پدیده مستمر در جریان بوده است. در پایان سال 1385، بالغ بر 1000 نفر از کارکنان بانک در مقاطع کاردانی، کارشناسی ،کارشناسی ارشد و دکترا در مؤسسه بانکداری ایران و سایر دانشگاهها و موسسات آموزش عالی سراسرکشور به تحصیل اشتغال داشته اند. توزیع درصدی کارکنان دانشجو در مقاطع تحصیلی به ترتیب حدود 26 درصد، 72 درصد، 2 درصد و 2/0 درصد می باشد که در مجموع حدود 95 درصد از کل دانشجویان در رشته های مرتبط با امور بانک و 5درصد در سایر رشته ها به تحصیل اشتغال دارند.
  •  توزیع درصدی کارکنان در پایان سال 1385 برحسب گروههای سنی حاکی از آن است که بیش از 64 درصد کارکنان در گروه سنی کمتر از 35 سال قرار دارند. همچنین بیش از 4/87 درصد کارکنان بانک از سابقه خدمت کمتر از 20 سال برخوردار می باشند.
  •  در پایان سال 1385، 5/24درصد کارکنان بانک در واحدهای ستادی و 5/75درصد در واحدهای صف بانک فعالیت داشته اند.
  •  وضعیت استخدامی کارکنان بانک در پایان سال 1385، بصورت 7/95درصد رسمی و 3/4درصد قراردادی می باشدکه بیانگر افزایش کارکنان قراردادی طی سالهای 1371 لغایت 1380 می باشد و پس از آن به دلیل اتخاذ سیاست کاهش تعداد کارکنان قراردادی از سال 1380سیر نزولی تعداد کارکنان قراردادی مشهود می باشد. پس از اخذ تصمیم درخصوص تبدیل وضعیت استخدامی کارکنان قراردادی به رسمی و آزمایشی(از طریق برگزاری آزمون) در پایان سال 1384، درصد تعداد کارکنان قراردادی در پایان سال 1384 از 7/37درصد به 3/4 درصد در پایان سال 1385کاهش یافته است. بطور کلی می توان گفت تعداد کارکنان دارای وضعیت استخدامی رسمی از حدود 2700 نفر در ابتدای دوره به حدود 8800 نفر رسیده که بطور متوسط حدود 245 نفر در سال می باشددر حالیکه به تعداد کارکنان دارای وضعیت استخدامی قراردادی (که برای مشاغل موقت طراحی شده است) در جمع 370 نفر اضافه شده است، این رقم در نقطه اوج خود در سالهای 1380 به بیش از 4000 نفر (54درصد) کل کارکنان رسیده است و با اتخاذ تدابیر و استراتژیهای جدید در جذب نیروی انسانی بشدت رو به کاهش نهاده است و در واقع طی سال 1385 به کمترین حد طی 15 سال اخیر رسیده است.
  • در بانک مسکن با گسترش همزمان شبکه شعب و افزایش تعداد و تنوع خدمات بانکی، در هر مقطع زمانی نیروی انسانی سازمان از نظر تعداد و ترکیب تغییراتی را تجربه می­نماید. در ادامه شاهد برخی از این تغییرات طی دوره پنج ساله 1386 الی 1390 می­باشیم.
  • بانک مسکن در پایان سال 1386 با تعداد 10،380 نفر نیروی انسانی مشغول فعالیت بوده است. این تعداد در پایان سال 1390 به 11،882 نفر افزایش یافته است، لذا طی دوره مورد بررسی، تعداد 1،502 نفر (معادل 5/14 درصد رشد) به نیروی انسانی این مجموعه افزوده شده است. بیشترین افزایش کارکنان مربوط به سال 1386 با 1،192 نفر می‌باشد.
     طی چهار سال اول دوره ، درصد رشد تعداد کارکنان نسبت به سال قبل روندی کاهشی دارد تا آنجا که در سال 1389 درصد رشد منفی شده و همان­طور که ذکر شد تعداد کارکنان در این سال کاهش داشته است. علت این موضوع را می‌توان اتمام دوره خدمت قانونی تعدادی از کارکنان و بازنشستگی آنها و عدم تناسب در مقاطع زمانی استخدام و فقدان برنامه­ریزی در حوزه جذب نیروی انسانی دانست. همچنین در سال 1390 شاهد افزایش 022 ،1 نفر نیروی انسانی در مجموعه بانک می­باشیم که این افزایش به علت استخدام افراد جدید در سازمان است. در این سال تعداد کارکنان بانک نسبت به سال گذشته 4/9 درصد افزایش یافته است.
  • از تعداد کل کارکنان حدود 88 درصد را مردان و 12 درصد بقیه را زنان تشکیل می­دهند. طی این دوره افزایش‌ها و کاهش‌های بسیار اندک را در این ترکیب شاهد هستیم.
    در سال 1386 تعداد مردان 9،079 نفر و تعداد زنان 1،301 نفر بوده که این ترکیب در سال 1390 به ترتیب به 10،464 و 1،418 نفر بالغ گردیده است و بیانگر این مطلب است که درصد کمی از کارکنان بانک را زنان تشکیل می دهند.
 
سطح تحصیلات کارکنان
  • امروزه به دلیل پیچیدگی امور ، سطح تحصیلات کارکنان و نوع مدرک تحصیلی آن­ها در هر مجموعه یکی از عوامل مؤثر در کارآمدی سازمان ها محسوب می­گردد. با ملاحظه اطلاعات مربوط به مدارک تحصیلی کارکنان بانک مسکن شاهد ارتقاء سطح تحصیلات در مجموعه بانک می­باشیم . در سال 1386 تعداد 814 نفر از کارکنان دارای مدرک تحصیلی زیر دیپلم بوده‌اند . این تعداد 8/7 درصد از کل کارکنان را تشکیل می­دهد. طی این دوره پنج ساله با اینکه روند کلی تعداد نیروی انسانی رو به رشد بوده است ولیکن به مرور شاهد کاهش تعداد افراد با سطح تحصیلات زیر دیپلم هستیم . تا آنجا که در سال 1390 تعداد افراد دارای مدرک تحصیلی زیر دیپلم به 311 نفر رسیده و 6/2 درصد از کل کارکنان بانک را تشکیل می‌دهند.
    تعداد افرادی که در ابتدای دوره مورد بررسی دارای مدرک تحصیلی لیسانس ، فوق لیسانس و بالاتر می­باشند ، 2،850 نفر بوده است که 27 درصد از تعداد کل کارکنان این دوره را شامل می‌شود. ولی در انتهای دوره مورد بررسی تعداد این افراد به 5،202 رسیده است که این افراد در سال 1390 حدود 44 درصد از تعداد کل کارکنان را تشکیل داده‌اند.